مقالات همایش ها | پایان نامه ها | پژوهش-ترجمه | آزمون ها
ارزیابی سطح آگاهی دانش آموزان مقاطع مختلف شیراز در رابطه با بهداشت دهان

ارزیابی سطح آگاهی دانش آموزان مقاطع مختلف شیراز در رابطه با بهداشت دهان

طرح مصوبه شماره 1229-80
دکتر محمود حقانی
دکتر مهران همتی

مقدمه
سلامتي و راز عمر طولاني از آرزوهاي ديرباز بشر هستند. انسانها در طول تاريخ به تفكر و چاره‌انديشي جهت شناخت علت و يا علل بروز بيماريها، درمان و جستجوي راههاي پيشگيري از آنها پرداخته‌اند.
پوسيدگي دندان و بيماري لثه سابقه طولاني در تاريخ داشته و از شايعترين بيماريهايي هستند كه با توجه به پيشرفتهاي چشمگير علمي و صنعتي-خصوصاً در قرن اخير- هنوز راه‌حل جامعي جهت ريشه‌كن نمودن آنها بدست نيامده است.
با توجه به سرانه هزينه‌هاي درماني و مسائل جانبي آن1؛ نمي‌توان به درمان به عنوان عاملي جهت ريشه‌كن نمودن بيماري تكيه نمود (برنامه‌ريزي تك‌بعدي).
“ پيشگيري مناسب‌تر از درمان است” ، “ پيشگيري مقدم بر درمان است”
تاكنون تحقيقات زيادي در خصوص شيوع بيماريهاي دهان و دندان انجام شده است كه نتايج آنها در قالب شاخص‌هاي CPITN ، dmft ، DMFT  و ... ارائه شده‌اند2،3، 4 . با توجه به فاصله زياد رقم‌هاي بدست آمده با شاخص‌هاي جهاني سير صعودي بيماري خصوصاً طي چند سال اخير لزوم تنظيم مجدد استراتژي آموزش و درمان دندانپزشكي ضروري به نظر مي‌رسد. 5،6
چگونه مي‌توان برنامه جامعي جهت پيشگري تدوين نمود؟
جهت تنظيم استراتژي برنامه‌هاي پيشگيري شناخت گروه هدف ضروري است. 1،7
آيا بدون اطلاع از ميزان آگاهي مي‌توان براي پيشرفت اقدام نمود؟
لذا اين تحقيق جهت تعيين سطح دانش  بهداشت دهان و دندان سه گروه الف- دبستان ب- راهنمائي ج- دبيرستان طراحي گرديد. و اطلاعات مورد نياز در چهار قسمت مجزا گروه‌‌بندي گرديد.8،9
1) اطلاعات عمومي دندانپزشكي    2) بهداشت دهان 3) ترميمي و اندو   4) پريو (لثه)
اميد است نتايج بدست آمده براي مديران و پژوهشگران سلامت دهان و دندان مفيد واقع گشته و مورد استفاده قرار گيرد.
مواد و روش
از بين دانش‌آموزان مقاطع تحصيلي ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان شهر شيراز 450 نفر به روش نمونه‌گيري طبقه‌اي انتخاب شده‌اند. تعداد اين افراد در مقطع ابتدايي 75 نفر (40 دختر، 35 پسر)، راهنمايي 150 نفر (70 دختر، 80 پسر) و دبيرستان 225 نفر (100 دختر، 125 پسر) است. (جدول شماره1) به هر كدام از اين افراد پرسشنامه‌اي كه با ضوابط و برنامه‌هاي پيشنهادي WHO هماهنگ است داده شد 9. سؤالات هر پرسشنامه متناسب با مقطع تحصيلي افراد است. سؤالات به چهار قسمت تقسيم مي‌شوند:
1- نكات عمومي دندانپزشكي 2- بهداشت دهان 3- پوسيدگي و درمان ريشه 4- لثه
لازم به ذكر است كه سئوالات پرسشنامه‌هاي بچه‌هاي دبستان توسط شخص سؤال‌كننده به طور شفاهي پرسيده شد.

يافته‌ها

همانطور كه در جدول شماره2 مشاهده مي‌شود 19 درصد از خانم‌ها و 15 درصد از آقايان از نخ دندان استفاده مي‌كنند كه پايين بودن درصد استفاده از نخ دندان، لزوم آموزش استفاده از نخ دندان را متذكر مي‌شود.
از جدول شماره 2 اين طور استنباط مي‌شود كه مهمترين گروهي كه مسواك زدن را توصيه مي‌كند، والدين هستند. همچنين پايين بودن درصد تذكر معلمان قابل بررسي است؛ بدين مفهوم كه با توجه به نقش آموزشي و تربيتي معلمان، آنها مي‌توانند نقش بسزايي در تشويق و ترغيب افراد به مسواك زدن ايفا كنند.
با توجه به پايين بودن شناخت پلاك ميكربي (13 درصد خانم‌ها و 9 درصد آقايان)، آموزش نكات اوليه بهداشتي امري لازم است؛ زيرا با داشتن آگاهي بيشتر مي‌توان از بروز مشكلات بعدي جلوگيري كرد.
براي بررسي دانش افراد در خصوص بهداشت دهان و دندان و انگيزه رعايت بهداشت، سؤالات متناسب با اين موضوع را، در دوره سني پيش‌دانشگاهي با يكديگر مقايسه كرديم.
آزمون مورد نظر آزمون همبستگي است و ميزان همبستگي ‌6732/0=r بدست آمد. بنابراين فرض عدم همبستگي در سطح معني‌داري 05/0 =  رد مي‌شود (0.0=P.value) يعني بين دانش فرد در خصوص بهداشت دهان و انگيزه رعايت بهداشت، يك رابطه مستقيم وجود دارد بدين معني كه اگر دانش فرد بيشتر شود انگيزه رعايت بهداشت نيز بيشتر مي‌شود. پس به طور كلي مي‌توان نتيجه گرفت كه با آموزش نكات بهداشتي و تشويق و ترغيب افراد به رعايت بهداشت و تذكر عواقب منفي عدم رعايت بهداشت مي‌توان انگيزه رعايت بهداشت را در افراد بالا برد. لازم به ذكر است كه اين نتيجه نيز در گروههاي سني راهنمايي و دبستان نيز بدست آمده است البته ضريب همبستگي كمي كمتر بود، كه علت را مي‌توان پايين بودن نسبي اطلاعات شخصي افراد در گروههاي سني راهنمايي و به طبع آن در دبستان دانست. با اين حال هنوز در دو گروه سني فرض Ho مبني عدم همبستگي رد مي‌شود.
براي بررسي اين موضوع كه آيا خانمها اطلاعات بيشتري در خصوص بهداشت دهان و دندان دارند، گروه سني پيش‌دانشگاهي را در نظر مي‌گيريم با آزمون x2 (كاي اسكوئر) به مقايسه ميزان آگاهي دو گروه خانمها و آقايان مي‌پردازيم. با توجه به اينكه 86/0=P.value شده است؛ پس فرض H0 مبني تساوي آگاهي زنان و مردان رد نمي‌شود؛ يعني نمي‌توان گفت كه اطلاعات خانمها در مورد رعايت بهداشت دهان و دندان بيشتر از آقايان است.
براي آزمون اينكه آيا كساني كه دفعات بيشتري مسواك مي‌زنند، از نخ دندان نيز بيشتر استفاده مي‌كنند از آزمون همبستگي استفاده كرديم. با توجه به اينكه 6537/0=r و 023/0=p نتيجه مي‌گيريم كه بين دفعات مسواك زدن و استفاده از نخ دندان يك رابطه مستقيم وجود دارد، بدين معني كه كساني كه بيشتر مسواك مي‌زنند بيشتر نيز از نخ دندان استفاده مي‌كنند. اين موضوع در مورد دختران و پسران در گروههاي سني مختلف نيز صدق مي‌كرد.
براي بررسي استقلال بين توضيح دادن دندانپزشك در مورد نحوه درمان با پرسيدن مريض در مورد نحوه درمان (فرض H0) از آزمون كاي اسكوئر استفاده مي‌كنيم كه در مورد افراد پيش‌دانشگاهي فرض H0 رد مي‌شود؛ بدين مفهوم كه هر گاه دندانپزشك در مورد نحوه درمان توضيح كافي نمي‌دهد، آنگاه مريض در مورد نحوه درمان سؤال مي‌پرسد.
براي پاسخ به اين سؤال كه آيا بين انتقال بيماري توسط دندانپزشك به بيمار و تذكر تكنيكي و بهداشتي به دكتر ارتباطي وجود دارد يا خير، از آزمون كاي اسكوئر استفاده مي‌كنيم. با توجه به اينكه (05/0P<) فرض استدلال بين اين دو سؤال رد مي‌شود؛ يعني كساني كه معتقدند كه بيماري مي‌تواند توسط دندانپزشك به بيمار منتقل شود نسبت به بهداشت محيط كار دندانپزشك توجه بيشتري دارند. اين سؤال در مورد خانمها و آقايان نيز جداگانه بررسي شد و نتيجه گرفتيم كه خانمها به بهداشت محيط كار دندانپزشك توجه بيشتري دارند. (نمودارهاي ضميمه) 


بـحث
پژوهش‌هاي انجام شده براي بررسي ارتباط بين آگاهي و دانش افراد در خصوص بهداشت دهان و انگيزه رعايت بهداشت پايه پرسشنامه‌هايي بوده كه از اشخاص مختلف پرسيده شده است.
همتي 6 پس از بررسي ميزان آگاهي و دانش افراد و انگيزه رعايت بهداشت دهان و دندان به اين نتيجه رسيد كه با افزايش سطح آگاهي مردم، انگيزه رعايت بهداشت نيز افزايش مي‌يابد
(3695/0=r , 0/0=P.value). در اين پژوهش نيز همين نتيجه بدست آمد، البته در مقطع پيش‌دانشگاهي اين ارتباط بيشتر بود كه دليل آن را مي‌توان بالا بودن نسبي اطلاعات اين مقطع سني دانست.
اسداللهي و دهقان نيري 10 در سال 79 پس از بررسي 304 دانش‌آموز 16-11 ساله به اين نتيجه رسيدند كه بين تحصيلات پدر با مراجعه فرزندان به دندانپزشك رابطه معني‌داري وجود دارد (0003/0=p) و از طرفي خانم‌ها بيشتر از اقايان به دندانپزشك مراجعه مي‌كنند.
كبيري و نيك‌منش 11 در بررسي سال 75 روي دانش‌آموزان 12 ساله شيراز رابطه معني‌داري بين تحصيلات پدر و تعداد دندانهاي پوسيده بدست آوردند (019/0p=) اما رابطه معني‌داري در سطح 1% بين ميزان دندان‌هاي پوسيده و تحصيلات مادر بدست نياوردند. (169/0p=). همتي 6 در سال 77 ارتباط معني‌داري بين جنسيت و مراجعه به دندانپزشك مشاهده كردند (083/0p=) كه در اين تحقيق نيز همين نتيجه بدست آمد.
اسداللهي و دهقان نيري 10 ارتباط معني‌داري بين جنسيت و مراجعه به دندانپزشك مشاهده كردند (005/0P=) بدين مفهوم كه خانم‌ها بيشتر از آقايان به دندانپزشك مراجعه مي‌كنند.
همتي 6 نشان داد كه بين مسواك زدن و استفاده از نخ دندان ارتباط وجود دارد
(05/0< 0/0= P.value) يعني كساني كه بيشتر مسواك مي‌زنند، از نخ دندان نيز بيشتر استفاده مي‌كنند. در اين پژوهش نيز نتيجه مذكور رد نشد (023/0=P).
نتايج بدست آمده خيلي دور از ذهن نيستند. البته اين وضعيت اگر چه با حالت ايده‌ال فاصله زيادي دارد اما در مقايسه با كشورهاي همسايه و مسلمان مانند عربستان سعودي و كويت نسبتاً مشابه است 12. حتي در آسياي شرقي مانند چين مشكلات مشابهي وجود دارد كه مي‌توان به آمار 6% استفاده از نخ دندان دانشگاه چين غربي اشاره نمود.5


نتيجه‌گيري:
علت تفاوت آمار شاخص‌هاي دندانپزشكي در كشور ما با كشورهاي پيشرفته چيست؟
آيا بدون آموزش و برنامه‌ريزي استراتژيك مي‌توان آگاهي و انگيزه را افزايش داد؟ 13 ، 14
يقيناًجهت‌برنامه‌ريزي‌آموزشي وافزايش سطح سلامتي برنامه‌ريزي بلند‌مدت مناسب‌تراست!15،16
كه طي آن همزمان با آموزش، ارزشيابي و اصلاح برنامه‌ريزي نيز صورت پذيرد.17 ، 18
ضروريست انجام اين تغييرات به منظور افزايش تأثير‌گذاري با نياز مردم هماهنگ گردند و اساس استانداردهاي روز زندگي جامعه باشد تا تجسم مديران.19
در اولين قدم هماهنگ و همراه نمودن برنامه‌ريزي جهت كودك و خانواده ارزش مي‌يابد20،21، 22، 23 . سپس نياز‌سنجي مناطق شهري و روستايي 10، 11 و تفاوتهاي فرهنگي ارزشيابي مي‌شوند، در اولين مرحلة اجرا كمك گرفتن از ساير همكاران گروه پزشكي مفيد و مؤثر مي‌باشد24. سپس معلمين محترم بعنوان يكي از تأثيرگذاران گروه در اجراي برنامه (18) (19) بايد مورد توجه قرار گرفته و نقش آنها مؤثرتر شود25. در غير اينصورت بايد به يادداشت: كودكان امروزي اطلاعات عمومي و معلومات دقيق‌تري نسبت به نسل قبل داشته و در عصري زندگي مي‌كنند كه به راحتي اطلاعات مورد نياز خود را از منابع گوناگون خبري بدست مي‌آورند. 26
به راستي چه بايد كرد؟
با توجه به پايين بودن اطلاعات دانش‌آموزان مقاطع مختلف و همچنين نياز بيشتر به مراقبت از دندان‌ها در اين گروه‌هاي سني، لازم است كه آموزش‌هاي مدوني در ارتباط با بهداشت دهان و دندان در تمام مدارس به دانش‌آموزان داده شود. والدين و معلمان نيز به دليل داشتن وجه آموزشي و تربيتي در انجام اين مهم مي‌توانند نقش بسيار مهمي ايفا كنند.

Title : The assessment of the knowledge level of students in different sections of Shiraz in relation to oral hygiene.

Haghani M.*, Hemmati M.**
*: A member of scientific board of dentistry colledge, school of dentistry, Shiraz University.
**: The infants and adolescence one’s mental training institute, Tehran.

State of problem: Tooth decay is an infectious disease which is transferable that begins with the bacteria’s activity on the surface of teeth and improves in it’s structure. We can prevent this disease to be happened by using a set of hygiene programs and dentistry functions that results in eliminating or controlling the establishing factors of decaying.
Purpose: In the present research, the fundamental information about the case and reasons of tooth decay and also the ways for preventing it have been asked in the form of questions held in the framework of questionnaire. In order to recognize that to what extent the testes have fundamental information in this ground.
Material and methods: In this essay, 75 students in primary school (40 girls, 35 boys), 150 students in guidance school (70 girls, 80 boys) and 225 students in high school (100 girls, 125 boys) have been selected via classified sampling method. This survey has been done on the basis of completing the questionnaire in accordance with educational level of questioned person.
Results: Between the knowledge of percents about oral hygiene and the motive of hygiene observance is a direct relationship (with a correlation coefficient =0.6732). The equivalence suppose of women and men information about oral is not rejected. The persons who brush their teeth more times, they also use from tooth floss more. If a dentist doesn’t give enough information to a patient about the method of treatment; therefore, In this case, the patient asks some questions about this kind of method. The persons who believe the disease can be transferred to the patient by the dentist, they pay more attention to the business environment of dentist.
Conclusion: Regarding the relative information which is below in students of different sections and also the existence of more necessary for taking care of teeth in these groups of ages, it is necessary to train some education’s to the students of all levels of schools about oral hygiene.
Key words: Oral health knowledge , Oral hygiene, Tooth decay, Microbic plague, Tooth floss.
REFERENCE
 1- Gilbert GH, Duncan RP and Vogel W.B. Determinants of dental care use in dentate adults: six monthly use during a 24-month period in the florida dental care study, Social Science & Medicine, Vol. 47, Issue 6, (16 Sep. 1998), Page 727-737.
2- Ainamo J; barmes d; deagrie G; gutress., matin J. and sardo infirri.: “Development of the world health organization community periodontal lndex of treatment needs.” International dental journal, (1982), 32, 281-291.
3- Greene J.C. and Vermillion J.R.: “The simplified oral hygiene index”. Journal of the American Dental Association. (1964), 68, P.713.
4- Loe H. The gingival index, the plaque index and the retention index system “Journal of Periodontology (1967): 38, 610-616.
5- Meng S; Wu YF; Wan HC; Tan C, Huang, J; Guo YH and Zhao L. A survey on knowledge and habits of oral health in Freshman of Sichuan University. Hua Xi Kou. Qiang Yi xue za zhi. Dec. (2004), 22(6), P. 519-520.
6- همتي مهران. ارزيابي فرهنگ و آگاهي‌هاي جامعه شيراز نسبت به بهداشت دهان، (1377). پايان‌نامه 566، صفحه 21-20.
7- طاهري جميله بيگم، بهاروند مريم، غلامي كوهستاني مجيد. بررسي وضعيت سلامت دهان و دندان دانش‌آموزان 15-13 ساله شهرستان رضوانشهر در سال 1380. مجله دندانپزشكي، پاييز 1382، دوره 15، شمارة 3، صفحة 67-59.
8- Tada A. and Hanaba N., Sexual differences in oral health behavior and factors associated with oral health behavior in Japanese young adults.  Public Health, Vol. 118, Issue 2. (March 2004), Page 104-109.
9- حقاني محمود، همتي مهران. پرسشنامه جامع ارزيابي اطلاعات سلامت دهان، چاپ اول، ناشر: مؤلف (با تأييد معاونت پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شيراز)، زمستان 1380.
10- اسدالهي حسن، دهقان‌ نيري حسن. بررسي ميزان شاخص DMFT در دانش آموزان 16-11 سال شهرستان بوانات، (1379). پايان نامه 683. صفحه 97-96.
11- كبيري اردشير، نيك منش كورش. بررسي تأثير عوامل اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي بر روي DMFT در دانش آموزان 12 ساله شيراز، (1375). پايان‌نامه 454. صفحه 108تا 110.
12- Wyne A.H.; Chohan A.N.; Al-Dosari K. and Al-Dokheil M. Oral health knowledge and sources of information among male saudi school children. Odontostomatol Trop., Jun. (2004), 27(106): 22-26.
13- Petersen P.E.; peng B.; Tai B.’ Bian z. and Fan M. Effect of a school-based oral health education programme in wuhan city, peoples Republic of china. Int. Dent. J.; Feb (2004), 54(1): 33-41.
14- Walid EI, Nasir F, Naidoo S. Oral health knowledge, attitudes and behaviour among nursing staff in Lesotho. SAD J. (2004 Aug), 288, 290-292.
15- Rong W.S.; Bian J.Y.; wang W.J. and wang J.D. Effectiveness of an oral health education and caries prevention program in kindergartens in china. Community dent. Oral Epidemiol. (Dec. 2003), 31(6): 412-416.
16- Mayer Mp, Paiva Buischi Y, Oliveria LB, Gjermo O. Long-term effect of an oral hygiene training program on knowledge and reported behavior. Oral Health prev. Dent. (2003), 1(1): 37-43.
17- Farsi J.M.; Farghaly M.M. and Farsi N. oral health knowledge, attitude and behaviour among saudi school students in Jeddah city. Dent. J. (Jan. 2004), 32(1): 47-53.
18- Paulsson G.; Soderfeldt B.; Nederfors T. and Fridlund B. The effect of an oral health education program after three years. Spec. Care Dentist. (2003), 23(2), 63-69.
19- Hugoson A., Lundgren D.; Asklow B. and Borgklint G. The effect of different dental health programmes on young adult individuals. A longitudinal evaluation of knowledge and behaviour including cost aspects. Swed. Dent. J. (2003), 27(3): 115-130.
20- Zhu L., petersen P.E., Wang H.Y., Bian J.Y. and zhang B.X. oral health knewledge, attitudes and behaviour of children and adolescents in china. Int. Dent. J. (oct. 2003), 53(5): 289-298.
   21- Al-Hussaini R., Al-Kandari M., Hamadi T., Al-Mutawa A. Honkala S. and Memon A. Dental health knowledgt, attitudes and behaviour among students at the kuwait university Health Sciences center. Med. Princ. Pract. (oct-dec 2003), 12(4): 260-265.
22- Biesbrock AR, Walters PA and Bartizek RD. Initial impact of a national dental education program on the oral health and dental knowledge of children. J. contemp. Pract., (may 2003), 4(2): 1-10.
23- Carausu EM, Mihaila CB and Indrei LL. Family involvement in dental health education of school children [Article in Romanian] Rev Med chir soc Med Nat Iasi. (2002 Apr-Jun), 107(2): 370-375.
24- Tilliss TS, keating JG. Understanding and managing dentin hypersensitivity. J. Dent. Hyg. (2002 Fall), 76(4), 296-310.
25- Jiang H, Tai B and Du M. A survey on dental knowledge and behaviour of mothers and teachers of school children. [Article in chinese] Hua xi kou Qiang Yi xue za zhi. (2002 Jun), 20(3): 219-220, 222.
26- Zavras AI, Vrahopoulos TP, Souliotis K, Silvestros S and Vrotsos I. Advances in oral health knowledge of Greek navy recruits and their socioeconomic deter minants. BMC oral health, (2002 Dec 19), 2(1): 4.


سپاسگزاري :
انجام اين پژوهش با تأييد و حمايت مالي حوزه معاونت پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني شيراز ميسر گرديده‌است كه بدين وسيله تشكر و قدرداني مي‌گردد.  و با سپاسگزاري از مساعدت و همكاري سركار خانم پريچهر اشرف وآقای یامین حقانی. 


شرح جداول و نمودارها
پيوست شماره 1- جداول
جدول 1- توزيع آزمودنيها در پژوهش حاضر
جدول 2- بررسي درصد آشنايي با نخ دندان‌، مسواك‌زدن و پلاك ميكروبي

پيوست شماره 2- نمودارها
نمودار 1 و 2- چه كسي مسواك زدن را به آزمودنيها توصيه كرده است؟
نمودار 3-ميزان آشنايي آزمودنيها با پلاك ميكروبي
نمودار 4- ميزان استفاده از نخ دندان توسط آزمودنيها
نمودار 5- ميزان توجه آزمودنها به وضعيت بهداشتي مطب دندانپزشكي
نمودار6- ميزان آگاهي آزمودنيها از امكان انتقال بيماري از بيمار به دندانپزشك
نمودار 7- ميزان آگاهي آزمودنيها از امكان انتقال بيماري از دندانپزشك به بيمار. 


«پيوست شماره 1 جداول»
جدول شماره1: 450 نفر از دانش‌آموزان شهر شيراز به صورت مقطعي در سه گروه ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان به روش تصادفي به شرح فوق انتخاب شدند. 


جدول شماره2 : بررسي آشنايي با نخ دندان، مسواك زدن و پلاك ميكروبي


«پيوست شماره 2 نمودارها»
مسواک زدن را چه کسی به شما توصیه کرده است؟ (دبستان)



مسواک زدن را چه کسی به شما توصیه کرده است؟ (راهنمایی)

1- والدين     2- برادر يا خواهر     3- دوست     4- معلم     5- مربي مدرسه/ درمانگاه  7- تلويزيون     8- دکتر دندانپزشک     9- هيچ کس

نمودار شماره 1 و 2


آیا پلاک میکروبی را می شناسید؟


نمودار شماره 3


از نخ دندان استفاده می کنید؟


نمودار شماره 4


به وضعیت بهداشتی مطبی که مراجعه می کنید توجه دارید؟

نمودار شماره 5 


به نظر شما امکان انتفال بیماری توسط بیمار به دندان پزشک وجود دارد؟

نمودار شماره 6


به نظر شما امکان انتقال بیماری توسط دندان پزشک وجود دارد؟


نمودار شماره 7

Preview image: 
کاربر مرتبط:  دکتر محمود حقانی | Haqani
مهران همتی
-:  دكتر محمود حقاني ، دكتر مهران همتي
موضوع:  دندان پزشکی اجتماعی

بازگشت به فهرست