مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،.. |  آموزش، کاریابی، رایانه، وب،..  |  ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،.. |  پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،.. |  مذهب، هنر، تاریخ،... 
رمز و راز انعکاس پیشرفت های علمی در جامعه

رمز و راز انعکاس پیشرفت های علمی در جامعه


رمز و راز انعکاس پیشرفت های علمی در جامعه
دكتر علی منتظری- استاد پژوهش و رييس پژوهشكده علوم بهداشتي جهاد دانشگاهي
هفته نامه سپید- 24 بهمن 1389
بدون‌شك افزايش انتشار و مقالات علمي محققان و پژوهشگران ايراني در مجلات معتبر و نيمه‌معتبر بين‌المللي، نشاني از پيشرفت علمي در كشور ايران دارد و در جاي خود اميدواركننده و غرورآفرين است....

 در عين حال بايد توجه داشت كه اين پيشرفت و افزايش به تنهايي نمي‌تواند تفسير گويايي از وضعيت علمي كشور به دست دهد. در تفسير و توجيه افزايش انتشار مقالات علمي بايد هم محتاط بود و هم نيم‌نگاهي به ساير جنبه‌هاي پيشرفت علمي داشت. براي نمونه بايد ببينيم آيا افزايش انتشار مقالات علمي باعث ارتقاي اخلاق علمي ما نيز شده است؟

اخلاق علمي به اين معناست كه ما ضمن رعايت حقوق علمي ديگران، به مجموعه‌اي از قواعد و رفتارهاي هنجار دست يابيم كه طي آن روحيه تحقيق و تتبع را در خود و همكاران و مخاطبان افزايش دهيم. به عبارت ديگر، از اين ديدگاه، اخلاق علمي عبارت است از پايبندي به اصولي كه به ما مي‌آموزد. چنانچه در توليد و نوشتن مقاله‌اي سهمي نداشته‌ايم، رضايت ندهيم كه نام ما به عنوان نويسنده آن اثر درج شود، يا چنانچه سهم اندكي در انتشار مقاله‌اي داشته‌ايم، به همان ميزان اكتفا كنيم و در مقابل چشم شاهدان بسيار، حقيقت را وارونه نسازيم. در واقع نكته اصلي در اين موضوع اين است كه آيا افزايش انتشار مقالات علمي باعث افزايش اين روحيه در جامعه علمي ما شده است يا خير؟

نكته ديگري كه در افزايش انتشار مقالات علمي بايد مورد توجه قرار گيرد، اين است كه توجه كنيم اين افزايش محصول سرمايه‌گذاري‌هاي گذشته است. اگر بخواهيم چنين روندي ادامه پيدا كند، نبايد از سرمايه‌گذاري و توجه لازم در اين زمينه غفلت كرده و به نظر مي‌رسد در سال‌هاي اخير در اين موضوع كوتاهي‌هايي رخ داده و رخ مي‌دهد. آثار اين كوتاهي‌ها را ما در آينده خواهيم ديد. بنابراين با افزايش فعلي انتشار مقالات علمي، تضميني براي اين افزايش در آينده وجود ندارد، مگر اينكه همچون گذشته در اين زمينه‌ها مصرانه پيگير امور و توجه به امر سرمايه‌گذاري‌ و دقت در وضع مقررات و آيين‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها باشيم.

موضوع ديگري كه با افزايش انتشار مقالات همراه است،‌ پاسخ به اين پرسش اساسي است كه آيا با افزايش انتشار مقالات علمي شاهد به كارگيري دستاورد اين مقالات در عرصه عمل هستيم يا خير؟ براي نمونه انتشار اين مقالات در حوزه پزشكي و باليني آيا عملا به ارتقاي سلامت مردم منجر شده است يا خواهد شد؟

در اين زمينه البته بايد توجه داشت كه به هر حال افزايش انتشار مقالات نشان از افزايش پژوهش و تحقيق دارد و بدون شك افزايش پژوهش و تحقيق به تدريج و به آهستگي آثار خود را در صحنه عمل خواهد گذاشت. در اين زمينه نبايد عجول بود، بايد با صبر و تأني علمي به قضيه نگاه كرد. اما اين انتظار به جايي است كه با افزايش توليدات علمي، مابه‌ازاي مادي و معنوي آن را در يك بازه‌ زماني مناسب در زندگي روزمره خود ببينيم.

در اينجا بد نيست به اين نكته نيز اشاره كنيم كه ميزان انتظار ما از افزايش توليدات و مقالات علمي و بروز نتايج عملي آن بايد متوازن با هنجارهاي موجود علمي در جهان باشد. براي نمونه گفته مي‌شود از هر 100 محقق و پژوهشگري كه به كار علمي و تحقيقاتي مشغول هستند، 10 نفر توفيق پيدا مي‌كنند كه آثار خود را در نشريات معتبر علمي منتشر سازند و از هر ده مقاله علمي، معمولا نتايج يك تحقيق است كه جنبه كاربردي پيدا مي‌كند. از اين جهت ما نيز بايد در اين حوزه توقعات و انتظارات خود را در همين چارچوب تنظيم كنيم.

آنها كه انتشار زياد مقالات را مورد نقد قرار مي‌دهند و معتقدند اين مقالات نتيجه‌اي جز ارتقاي رتبه علمي و گاه دستاوردهاي مادي براي محققان آن ندارد، بايد توجه داشته باشند كه اگر ما بخواهيم به اميد روزي بنشينيم كه تنها تحقيق و پژوهشي صورت پذيرد كه كاربرد فوري داشته باشد يا در انتظار توليد مقالاتي باشيم كه پس از انتشار بلافاصله دستاوردهاي عيني آن را مشاهده كنيم، مطمئن باشيد نه تنها چنين امري در عالم عمل به وقوع نخواهد پيوست، بلكه ما ذوق و شوق انتشار مقالات علمي را نيز در محققان و پژوهشگران خود از بين خواهيم برد. تجربه ثابت كرده است كه هم كيفيت اثرگذاري مقالات علمي و هم اثربخشي آنها در زندگي مردم ناشي از كميت‌هايي است كه در چارچوب‌هاي شناخته‌شده علمي از جمله اخلاق و معرفت علمي و بر اساس يك فرآيند صحيح توليد شده‌اند.

در همين چارچوب شايسته‌ است به مبحث ديگري در همين موضوع بپردازيم كه بسيار در مورد آن سخن گفته شده است. در يك فرآيند علمي صحيح، مقالات علمي، محصول تحقيقات و پژوهش‌هاي علمي هستند. در نتيجه عده‌اي اين سوال را مطرح مي‌كنند كه آيا ما به صرف توليد يك مقاله مجاز هستيم كه هرگونه تحقيق و پژوهشي را بدون توجه به نيازهاي مردم انجام دهيم؟ پاسخ فوري و سريع چنين پرسشي منفي است، اما اين نكته نيز بايد مورد توجه قرار گيرد كه در مورد پژوهش و تحقيق نيز همان‌گونه كه در مورد توليد مقالات علمي گفتيم، ما محتاج پژوهش و تحقيقات بيشماريم. طبيعي است محصول پاره‌اي از اين تحقيقات و پژوهش‌ها در حد توليد يك مقاله است كه في‌الواقع توليد علم و دانش بومي است و محصول و دستاورد پاره‌اي ديگر از اين تحقيقات، علاوه بر توليد دانش بومي دستاوردهاي عملي است كه بايد نتايج آن را در زندگي روزمره مردم ديد.

خلاصه اينكه در مورد توليد مقالات علمي و افزايش آن، بايد هم مشعوف بود و هم اميدوار. در عين حال نبايد فراموش كنيم كه حفظ چنين روندي محتاج سرمايه‌گذاري مستمر و توجه به پاره‌اي از اصول و قواعد علمي است كه مي‌تواند راهگشاي ما در اين حوزه باشد.

توجه كنيم كه مبادا براي رسيدن به پاره‌اي از منافع زودگذر در اين زمينه، اخلاق و علم را قرباني كنيم؛ چراكه اگر در آغاز راه چنين اتفاقي رخ دهد، هم خود را و هم محققان و پژوهشگران بالفعل آينده را در آتش هوس‌هاي علمي خود خواهيم سوزاند. در عين حال افزايش توليد مقالات علمي نه بايد ما را دچار خودشيفتگي كند و نه اينكه پژوهشگران كاهل، به دليل پاره‌اي از سوءاستفاده‌ها و كاستي‌هاي موجود در اين زمينه، براي عدم توليد مقالات علمي اقامه دليل كنند.

به طور خلاصه بايد اشاره كنيم
افزايش انتشار مقالات علمي در سال‌هاي اخير باعث اميد و افتخار جامعه علمي كشور است.
افزايش فعلي محصول سرمايه‌گذاري‌هاي گذشته است. چنانچه مايل باشيم اين افزايش دايمي و مستمر باشد، نبايد از سرمايه‌گذاري در اين زمينه غفلت كنيم.
افزايش انتشار مقالات علمي بايد پايدار و روزافزون باشد. افزايشي كه از رقابت‌هاي ناسالم و چشم‌ وهم چشمي فراهم آيد، كم‌ارزش است و پايدار نخواهد بود.
انتظار كاربردي بودن همه پژوهش‌ها و همه مقالات منتشره انتظار درستي نيست.
پژوهشگران كاهل نبايد به بهانه كاربردي نبودن از انتشار مقالات علمي در مجلات معتبر سرباز زنند.
مشاهده نتيجه كاربرد يافته‌هاي تحقيق و انتشار مقالات علمي به گذشت زمان احتياج دارد.
اولين انتظار فوري ما از افزايش انتشار مقالات علمي افزايش روحيه خودباوري، اخلاق و ادب علمي و افزايش روحيه تحقيق و تتبع و توليد دانش بومي است.


Tags: 
تعداد نمایش ها: 1861

بازگشت به فهرست


 
مطلب خود را بنویسید*
:) ;) :D 8) :( :| :\ :cry: :evil: :o :oops: :{} :?: :!: :idea:
محافطت در مقابل اسپم (کپچا)
بارگذاری تصویر
 

مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،...
آموزش، کاریابی، رایانه، وب،...
ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،...
پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،...
مذهب، هنر، تاریخ،...