مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،.. |  آموزش، کاریابی، رایانه، وب،..  |  ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،.. |  پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،.. |  مذهب، هنر، تاریخ،... 
طرح ها و برنامه های واحد بهداشت دهان

طرح ها و برنامه های واحد بهداشت دهان

1-  وضعيت سلامت دهان ودندان  كودكان رده سني3 ،6 ، 9 ، 12 ساله
نتايج اندازه گيري شاخص DMFT و caries free در رده هاي سني كودكان 3 ، 6 ، 9 ، 12 ساله درسال 1382 ومقايسه با سال 1377 كه توسط اداره سلامت دهان ودندان انجام شده است جهت برنامه ريزي فعاليتهاي بهداشتي و اولويتهاي اقدامات بهداشت دهان ودندان استفاده مي گردد .
dmft كودكان 3 ساله درسال 77 حدود 8/1 ودرسال 82 درحدود 9/1 اندازه گيري شده است كه اين شاخص دركودكان 6 ساله درسال 77 حدود 8/4 ودرسال 82 درحدود 5 مي باشد . dmft دركودكان 9 ساله حدود 35/3 درسال 77 وحدود 62/3 درسال 82 اندازه گيري شده است .
DMFT در6 ساله ها 2/0 درسال 77 و24/0 درسال 82 اندازه گيري ودركودكان 9 ساله 9/0 درسال 77 و93/0 درسال 82 ميباشد . كودكان 12 ساله داراي DMFT حدود 54/1 درسال 77 وحدود 86/1 درسال 82 مي باشند .
دركليه گروهها ودركليه رده هاي سني 3 ، 6 ، 9 ، 12 ساله افزايش شاخص را داريم كه نشان دهنده نيازبه يك برنامه ريزي صحيح با نظارت وپايش توسط دفتر سلامت دهان ودندان ومعاونتهاي بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي سراسر كشور مي باشد .
 دربررسي ميزان caries free دندانهاي شيري دركودكان سه ساله درسال 77 و82 ( 53% دربرابر48% ) مشاهده ميگردد كه كمترازنيمي ازكودكان شش ساله دراين سن تمام دندانهاي شيري خود را سالم در دهان دارند ودرسن 6 سالگي درمقايسه سال 77 و82 ( 14% دربرابر12% ) مشاهده ميگردد كه تنها حدود 12% ازكودكان شش ساله توانسته اند دندانهاي شيري خود را تا اين سن سالم نگاهدارند .
 دربررسي ميزان caries free دندانهاي دائمي دركودكان 12 ساله درسال 77 و82 ( 47% دربرابر40% ) مشاهده ميگردد كه متاسفانه كمترازنيمي ازكودكان ايراني تا 12 سالگي توانسته اند تمام دندانهاي سالم را سالم نگه دارند .
در بررسي سال 82 دركودكان 6 ساله درصدي ازdmft كه ناشي از دندان D و E فك بالا وپايين مي باشد درحدود 50 تا 60% مي رسد .
دركودكان 9 ساله همچنين درصدي از DMFT كه ناشي ازدندان 6 مي باشد حدود 16% براي فك بالا و حدود 28% براي فك پايين مي باشد . اين درصد جهت كودكان 12 ساله ودرصد DMFT ناشي از دندان 6 جهت فك بالا وپايين سمت چپ در حدود 23% و 37% مي رسد .
دربررسي سال 82 دركودكان 3 ساله درصدي از dmft ناشي از دندان  پيش فك بالا درحدود 15% مي باشد همچنين درصدي از dmft ناشي از دندانهاي آسياي شيري فك بالا و پايين درحدود 20% براي دندانهاي آسياي فك پايين و حدود 14% به صورت متوسط براي دندانهاي آسياي شيري فك بالا مي باشد . چنانچه مشاهده ميشود دندانهاي فك پايين بيشتردچار مشكل ميشوند.
 دربررسي  استاني شاخصهاي dmft و DMFT وميزان caries free در رده هاي سني 6 ، 9 ساله درسال 82 به نظراستان تهران تقريباً به شاخص كشوري نزديك مي باشد ( به جزء ميزان DMFT دركودكان 9 ساله )
 dmft كودكان 6 ساله استان تهران درمقايسه كشور ( 3/5 دربرابر5) كه ميزان d آن حدود 3/4 مي باشد و درصد caries free شيري كودكان 6 ساله تهران درمقايسه با كشور (13% دربرابر12% ) مي باشد . البته قابل ذكراست كه درمقايسه روستا با شهر درصد در روستا 16% ودرشهر 10% مي باشد .
 DMFT كودكان 6 ساله استان تهران درمقايسه كشور ( 27% دربرابر24% ) مي باشد كه 2/0 آن ميزان  D مي باشد . اين شاخص دركودكان 9 ساله درحدود 05/1 دراستان درمقايسه با 93/0 دركشور مي باشد كه ميزان D اين شاخص دراستان حدود 1 مي باشد .
 ميزان درصد caries free دندانهاي دايمي كودكان 9 ساله استان تهران درمقايسه با كشور ( 5/52% دربرابر56% ) مي باشد كه البته اين ميزان 90% در روستا و 49% درشهر مي باشد .
 دربررسي مقايسه اي شاخصهاي استاني دركودكان 6 و9 ساله درسال 82 و77 به نظرمي رسد كه شاخصهاي dmft و DMFT درهر دوره سني افزايش را نشان مي دهد . همچنين درخصوص درصد بدون پوسيدگي دندانهاي شيري دركودكان 9 ساله درسال 82 ، 7/10% درمقايسه باسال 77 ، 18% باعث شده است كه ازاين شاخص استان تهران درگروه سطح پوسيدگي بالا قرارگيرد .
 درخصوص سايرشاخصها dmft و DMFT در رده سني 6 ، 9 ساله وميزان درصد بدون پوسيدگي دندانهاي شيري در6 ساله ونيز ميزان درصد بدون پوسيدگي در رده سني 9 ساله درگروه با سطح پوسيدگي متوسط قرارگيرد .
 يكي از شاخص هاي دهان ودندان در جامعه مي باشد كه متوسط تعداد دندانهاي كشيده ، پركرده ، پوسيده دائمي درفرد را دريك رده سني نشان ميدهد. كاهش اين شاخص نشان دهنده بهبود سلامت دهان ودندان مي باشد.

2- شاخص CPI  ( تعيين وضعيت سلامت لثه در افراد 19-15 سال  ،  44-35 سال  )
در بررسي كشوري  سال 1380نتايج در گروه سني 15 تا 19 ساله در صد جمعيت داراي پريودنشيم سالم ، 25 % درصد خونريزي از لثه هنگام پروب كردن ، 44 درصد داراي جرم دنداني و 21 درصد داراي پاكت با عمق 5-4 ميليمتر مي باشد . درصد اندكي از افراد جامعه داراي پريودنشيم سالم ( 9 درصد در گروه 15 تا 19 ساله )مي باشد .
 در گروه سني 35 تا 44 ساله 4/1 درصد جمعيت داراي پريودنشيم سالم ، 5/5 درصد خونريزي از لثه هنگام پروب كردن ، 40 % داراي جرم دنداني مي باشد .
 حدود 70 % جامعه 15 تا 19 ساله مورد بررسي داراي كهاي 1و 2 بودند كه اين رقم را مي توان با درمانهاي پيشگيري شامل آموزش بهداشت و جرم گيري كاهش داد .
 در گروه سني 35 تا 44 ساله هاي كشور 10 درصد جمعيت نيازمند مراقبتهاي تخصصي دندانپزشكي ( جراحي لثه ) مي باشند اين در حالي است كه در 53 % اين افراد بيماري وارد مراحل پيشرفته خود شده است كه ادامه آن موجب از دست رفتن دندانها خواهد شد .

3-  طرح ادغام بهداشت دهان در شبكه مراقبتهاي اوليه بهداشتي

     سلامت دهان ودندان از شاخه هاي مهم بهداشت عمومي است كه در سلامت كلي افراد تاثير بسزايي دارد . سلامت دهان ودندان جامعه يا Dental Public Health به صورت زير تعريف شده است :
      علم و هنر پيشگيري از بيماريهاي دهاني ، بالا بردن بهداشت دهان و سطح كيفي زندگي از طريق كوششهاي سازمان يافته در اجتماع
      ارتقاي بهداشت دهان ودندان جامعه مستلزم دسترسي آسان مردم به مراقبتهاي اوليه بهداشت دهان و امكان استفاده از خدمات بهداشت دهان ودندان بصورت طبقه بندي شده مي باشد . گستردگي شبكه مراقبت هاي اوليه بهداشتي در كشور ، اين امكان را در زمينه هاي عمومي ميسر ساخته است ، ولي متاسفانه بهداشت دهان ودندان هنوز به طور كامل جايگاه خاص خود را در اين زمينه پيدا نكرده است .
  استفاده از شبكه موجود مراقبت هاي اوليه بهداشتي در جهت ارائه مراقبت هاي بهداشت دهان ودندان نه تنها موجب گسترش مراقبتهاي بهداشت دهان ودندان در سطح جامعه مي شود بلكه با پيشگيري از شيوع بيماريهاي دهان ودندان ، در كاهش هزينه هاي درماني نيز موثر خواهد بود .
 طرح ادغام بهداشت دهان ودندان به عنوان جزئي از مراقبتهاي اوليه بهداشتي در اين راستا بوده و به همسويي با ساير برنامه هاي بهداشتي و ارائه خدمات پيشگيري در درجه اول و خدمات درماني در درجه بعد ، در كليه سطوح مراقبت هاي بهداشتي دهان ودندان تاكيد دارد .

اهداف
                ا فزايش آگاهي مردم در زمينه بهداشت دهان ودندان
                بهبود كمي وضعيت ارائه خدمات اوليه بهداشت دهان ودندان
                بهبود كيفي وضعيت ارائه خدمات اوليه بهداشت دهان ودندان
كه همه موارد فوق منجر به ارتقاي سلامت دهان ودندان جامعه خواهد شد .

 نيروهاي انساني درگير در طرح ادغام

الف : سطح يك خدمات
    بهورزان در خانه هاي بهداشت
     كاردان يا كارشناس بهداشت خانواده در پايگاههاي بهداشت
     رابطين بهداشتي

 ب: سطح دو خدمات
بهداشت كاران دهان ودندان : اين افراد به عنوان نيروي انساني حد واسط مي باشند كه 3-5/2 سال آموزش ديده اند و مدرك فوق ديپلم دارند
 دندانپزشكان : دندانپزشكان شاغل در مراكز بهداشتي درماني يا در حين گذراندن طرح نيروي انساني و يا پيام آور مي باشند و يا اين كه بصورت قراردادي ، پيماني و رسمي در اين مركز مشغول به كار هستند .

گروه هدف
 - زنان باردار و شيرده
در هر خانواده مادران نقش بسيار مهمي در بهداشت عمومي خانواده و همچنين بهداشت دهان ودندان خانواده دارند. مادران چه به عنوان افرادي كه الگوي رفتاري فرزندانشان هستند و كودكان به طور غير مستقيم رفتارهاي بهداشتي مادرانشان را تقليد مي كنند (Dhuoe - 1995) و چه به طور مستقيم كه بصورت دادن آموزش و انجام كارهاي بهداشتي مثل مسواك زدن ، استفاده از دهان شويه فلورايددار و عدم تهيه مواد قندي براي كودكانشان است، نقش بسزايي در بهداشت دهان ودندان يك جامعه ايفا مي كنند (Verrips-1993)  .
 در ضمن مادران در دوران بارداري و شيردهي علاقه بيشتري به يادگيري مسائل بهداشتي در مورد خود و نوزادشان دارند و اين بهترين زمان ممكن براي دادن آموزشهاي بهداشتي است
 در دوران بارداري به علت تغييرات هورموني كه ايجاد مي شود ، مسئله افزايش حجم لثه و حساس تر شدن مخاط در اثر تحريك عوامل موضعي ، وضعيت حساس تري به خود مي گيرد . بنابراين بايد تاكيد بيشتري بر آموزش و رعايت اصول بهداشت دهان ودندان در اين دوران خاص صورت پذيرد .
 در دوران بارداري و شيردهي به علت نياز بيشتر بدن به كلسيم ، ضرورت آموزش تغذيه صحيح در اين دوران وجود دارد .
 -      كودكان 5-0 ساله
      دوره سني پس از تولد تا5 سالگي از آنجا كه سنين رويش دندانهاي شيري در كودكان است اهميت زيادي دارد .
     بسياري از عادات غلط دهاني و عادات غذايي نامناسب ( مصرف مواد قندي ) از كودكي شكل گرفته است و به صورت يك عادت ، جزئي از طبيعت فرد شده و تا بزرگسالي ادامه مي يابد و نه تنها دندانهاي شيري بلكه دندانهاي دائمي را نيز گرفتار خواهد كرد (Doshi - 1985) و همچنين به علت اينكه اطلاع زيادي  در مورد وضعيت بهداشت دهان زنان باردار و كودكان پيش دبستاني در دسترس نيست اين گروه به عنوان يكي از گروههاي هدف انتخاب شدند و نكته مهم آنكه شروع برنامه هاي پيشگيري اوليه درنوزادان و نو پايان راحت تر و ارزان تر از اين است كه بخواهيم عادت ايجاد شده را تغيير دهيم (Blinkhorm - 1981) .
طبق آمار بدست آمده رقمي حدود 5/29 درصد جمعيت ما را كودكان 14-5 ساله تشكيل مي دهد (مركزآمارايران 1375 ) در اين سنين دندانهاي دائمي شروع به رويش كرده و تا حدود سن 14 سالگي تقريباً تمام دندانهاي دائمي دردهان فرد رويش پيدا مي كنند .
      از آنجا كه ارائه خدمات بهداشت دهان ودندان براي كليه افراد جامعه امكان پذير نمي باشد ، لذا :
 الف – زنان باردار و شيرده
 ب – كودكان زير 6 سال و 12-6 سال
     به عنوان گروههاي هدف جهت ارائه خدمات بهداشت دهان در خانه هاي بهداشت و مراكز بهداشتي درماني تعيين شده اند .

وظايف بهورزان در رابطه با بهداشت دهان ودندان
آموزش بهداشت دهان ودندان به زنان در دوران بارداري و تا يك سال پس از زايمان و كودكان تا 12 سالگي .
معاينه و ثبت وضعيت دهان ودندان زنان باردار و ارجاع غير فوري به مراكز بهداشتي درماني روستائي جهت جرم گيري.
پيگيري و ثبت ماه حاملگي كه جرمگيري زنان باردار انجام شده است .
معاينه و ثبت وضعيت دهان ودندان زنان  تا يك سال پس از زايمان و ارجاع به مراكز بهداشتي درماني روستايي در صورت لزوم .
معاينه و ثبت وضعيت دهان ودندان كودكان زير 6 سال در پايان4،3،2 و5 سالگي وارجاع به مركز بهداشتي درماني در صورت لزوم .
معاينه و ثبت وضعيت دهان ودندان كودكان 6 تا 12 سال وارجاع به مركز بهداشتي درماني در صورت لزوم .
          پيگيري افرادي كه بموقع مراجعه نمي كنند .
مراجعه به مدارس تحت پوشش ، بيماريابي و ارجاع به مراكز بهداشتي درماني روستايي .
         آموزش دانش آموزان مدارس ابتدايي .
        بررسي ، نظارت و پيگيري استفاده از دهان شويه سديم فلورايد در مدارس ، طبق دستور العمل .
        نمونه گيري از آب منطقه فعاليت و ارسال براي آزمايش ميزان فلورايد و ثبت نتايج .
       تامين هماهنگي بين بخشي و جلب مشاركت مردم .
     تكميل فرم گزارش عملكرد سه ماهه و ارسال آن به واحد دندانپزشكي مركز بهداشتي درماني تحت پوشش و يا مركز آمار شهرستان .


شرح وظايف كاردان ها و كارشناسان بهداشت خانواده در رابطه با بهداشت دهان

       آموزش بهداشت دهان، به خصوص به گروههاي هدف .
     معاينه دهان زنان باردار ، ثبت نتيجه معاينات در فرم مراقبتهاي دوران بارداري پرونده خانوار و در صورت لزوم ارجاع غير فوري جهت انجام جرم گيري به دندانپزشك مركز بهداشتي درماني .
        ثبت ماه حاملگي كه جرم گيري انجام شده است در پرونده خانوار .
     معاينه وضعيت دهان زنان شيرده ، در صورت نياز به دريافت خدمات بهداشت دهان ارجاع به دندانپزشك مركز بهداشتي درماني و ثبت نتيجه ارجاع در پرونده خانوار .
     معاينه دهان ودندان كودكان 2 تا 12 سال حداقل سالي يك بار در پايان هر سال و ثبت آن در پرونده خانوار وارجاع به دندانپزشك مركز بهداشتي درماني جهت دريافت خدمات و ثبت نتيجه ارجاع در فرم مراقبت هاي كودكان
  آموزش بهداشت دهان ودندان به دانش آموزان هنگام بازديد از مدارس .
    آموزش بهداشت دهان ودندان به مديران و مسئولين مدارس .
       همكاري با مديران مدارس در اجراي طرح استفاده از دهان شويه سديم فلورايد .
    در صورتي كه مركز بهداشتي درماني داراي دندانپزشك باشد ، معاينات توسط دندانپزشك انجام شده ، ولي پيگيري به عهده كاردان يا كارشناس بهداشت خانواده است .

 4-  برنامه كشوري سلامت دهان دانش آموزان مقطع ابتدايي
     پس از ادغام بهداشت دهان ودندان در PHC از سال 1374 ، به تدريج هر سال تعداد مناطق تحت پوشش طرح افزايش يافت ، به طو  ري كه در سال 76 كليه مناطق كشور ملزم به اجراي طرح ادغام گرديدند . نظارتها و بازديدها حاكي از اين امر بود كه طرح در مناطق روستايي از قابليت اجراي بالاتري برخوردار ميباشد و در صورت همكاري نزديك بهورزان و بهداشتكاران دهان ودندان ودندانپزشكان در روستاها ، مراقبت از دهان ودندان گروههاي هدف به سهولت امكان پذير است و اما در شهرها دسترسي به يكي از گروههاي هدف كه همانا گروه 6 تا 12 سال مي باشند بسياركم بوده وتنها كاردانها وكارشناس هاي بهداشت خانواده در برنامه آموزش مدارس ، آموزش بهداشت دهان ودندان را نيز به عهده داشتند و دندانپزشكان نيز بر حسب ميزان همكاري آموزش و پرورش منطقه مي توانستند وارد مدارس شده وبه آموزش بهداشت دهان دانش آموزان و گاه معاينه و ارجاع به مراكز بهداشتي درماني بپردازند . طبق آمار سال 75 ، جمعيت گروه دانش آموزان 6 تا 12 سال بيش از 9 ميليون بوده و با احتساب 60 درصد جمعيت شهري تنها درصدي از تعداد 5 ميليون و400هزار دانش آموز شهري قابل پوشش مراقبتهاي بهداشت دهان مي باشند .

لذا دفتر بهداشت دهان ودندان براي دست يافتن به اين گروه ، برنامه ملي بهداشت دهان ودندان دانش آموزان ابتدايي را با همكاري وزارت آموزش و پرورش طراحي كرد كه توافقنامه آن در آبان ماه 77 توسط وزراي مربوط امضاء گرديد . اين برنامه از سه بخش عمده تشكيل شده است :
    آموزش
    پيشگيري
    درمان

آموزش

     با توجه به اينكه در مدارس تنها نيروي بهداشتي ، مراقبين بهداشت مدارس هستند و نسبت آنها به جمعيت دانش آموزان بسيار كم مي باشد ، طبق توافق بعمل آمده با آموزش و پرورش ، معلمان داوطلب ( از هر مدرسه يك معلم ) به عنوان بازوي اجرايي در مدرسه مشخص گرديده ، سپس آموزش اين گروه همراه با كتاب و مواد كمك آموزشي انجام مي شود . اين افراد ملزم به آموزش مستمر در مدارس شهري و نظارت بر تغذيه سالم دانش آموزان در ساعات تفريح مي باشند . در اين طرح اساس آموزشها بر موارد زير متمركز مي گردد .

الف ) مسواك زدن مرتب دندانها و استفاده از خمير دندان فلورايددار .
ب ) تغذيه سالم دانش آموزان در ساعات تفريح و ترويج استفاده از ميوه و مواد غذايي كه باعث پوسيدگي نمي گردند .
ج ) كاهش تكرار مصرف مواد قندي .

 پيشگيري
الف – شناسنامه : در اين طرح براي كليه دانش آموزان ابتدايي شناسنامه دندانپزشكي تهيه مي گردد . و با توجه به شرايط و امكانات موجود ، اولويت تهيه شناسنامه با دانش آموزان اول ابتدايي مي باشد و به مرور دانش آموزان بالاتر را نيز شامل مي شود . در اين شناسنامه اطلاعات خانوادگي دانش آموز ثبت مي گردد . تكميل كردن شناسنامه توسط دندانپزشكان و بهداشتكاران شاغل در مراكز بهداشتي درماني شهري انجام مي گيرد و معلم داوطلب مدرسه موظف است موارد نيازمند درمان را پيگيري نمايد .
     اين شناسنامه تا پايان سال پنجم ابتدائي استفاده مي گردد و پس از آن به پرونده دانش آموز ضميمه مي شود .
ب ) دهان شويه :استفاده از دهان شويه سديم فلورايد . با توجه به اينكه تهيه دهان شويه سديم فلورايد پر هزينه مي باشد ، توزيع دهان شويه با در نظر گرفتن اولويت در مناطقي كه ميزان فلورايد آب آشاميدني آنها كمتر از 0/4PPM  مي باشد    ( ميزان نرمال از 0/4PPM تا 1PPM است ) توزيع مي گردد . نظارت بر كيفيت اجراي استفاده از دهان شويه در مدارس بعهده معلمين داوطلب هر مدرسه مي باشد .

 درمان
     بخش اصلي اين برنامه درمان است . در راستاي ارائه خدمت به دانش آموزان ، اولين قدم با تنظيم تعرفه خاص گروه هدف در سال 76 برداشته شد ، به طوريكه هزينه ها براي اين گروه به ميزان چشمگيري كاهش داده شده است . هدف اين است كه كليه دانش آموزان بتوانند سه درمان مهم اوليه شامل فلورايدتراپي ، ترميم دندانهاي پوسيده با اولويت دندانهاي 6 و كشيدن ريشه هاي عفوني  رابا حداقل هزينه دريافت نمايند .
     با توجه به بالا بودن تعداد دانش آموزان و نياز به نيروي تخصصي ( دندانپزشك و بهداشتكار ) ، براي ارائه خدمت ، مراكز بهداشتي درماني شهري موجود كافي نمي باشد و نياز به همكاري بخش خصوصي در اين زمينه امري غير قابل اجتناب است كه جزئيات آن دردست بررسي است . لازم به ذكر است كه اجراي برنامه در روستاها نيز بايد انجام پذيرد با يان تفاوت كه نيروي آموزش دهنده در روستا بهورز بوده و مسووليت پيگيري و ارجاع موارد نيازمند درمان نيز به عهده وي مي باشد . توزيع دهان شويه سديم فلورايد براي دانش آموزان روستايي نيز صورت مي پذيرد .

براساس بودجه فعاليتهاي هزينهاي مصوب سال 1385 تحت عنوان پيشگيري ودرمان بيماريهاي دهان ودندان كودكان زير 12 سال توافق نامه همكاري في مابين وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشكي وسازمان بيمه خدمات درماني به منظور ارتقا سطح سلامت دهان ودندان كودكان در راستاي ماده 10 قانون بيمه همگاني خدمات درماني صورت گرفته كه نوع خدمت ترميم دندانهاي دائمي شماره 6 با ماده آمالگام مي باشد.

 وظيفه دندانپزشكان شاغل در مراكز بهداشتي درماني در راستاي اين برنامه
     دريافت اطلاعات آماري از مسئول بهداشت دهان شامل :
اسامي مدارس ابتدايي تحت پوشش مركز
اسامي معلمين داوطلب هر مدرسه
تعداد دانش آموزان هر مدرسه
     تكميل شناسنامه دندانپزشكي دانش آموزان تحت پوشش در صورت زياد بودن تعداد دانش آموزان ، برنامه زماني با كمك هر مدرسه تهيه مي گردد تا دانش آموزان طبق جدول زماني مراجعه نمايند .

 
     ارائه خدمات فلورايدتراپي ، ترميمي و كشيدن ريشه هاي عفوني به دانش آموزان .
     كنترل آموزشهاي معلم داوطلب در مدرسه با توجه به ميزان آگاهي و رعايت نكات بهداشت دهان توسط دانش آموزان مراجعه كننده و انتقال مواردي كه نياز به تكرار و تمرين بيشتر دارند به معلم داوطلب .
    ارتباط مستمر با معلمين داوطلب و تهيه برنامه هفتگي براي درمان دندانهاي پوسيده دانش آموزان هر مدرسه در روز خاص .

5-  طرح كشوري سلامت دهان كودكان مهد كودكي
سلامت دهان بخش مهمي از بهداشت عمومي است كه در سلامت و كيفيت زندگي افراد نقش مهمي دارد . در كشور ما عدم توجه  كافي والدين و كودكان به رعايت بهداشت دهانو دندان متاسفانه منجر به بالا رفتن ميزان پوسيدگي دندانها گرديده است .
   با توجه به شيوع و هزينه بسيار گزاف درمان بيماري هاي دهان كه مهم ترين آن پوسيدگي مي باشد و با در نظر گرفتن اين مسئله كه عدم رعايت به موقع بهداشت دهان موجب از دست رفتن دندانها در سنين پايين مي شود و درمان عواقب ايجاد شده به مراتب دشوارتر و پر هزينه تر از پيشگيري مي باشد ، لذا همگام با ساير برنامه هاي بهداشتي ارائه آموزشها و خدمات پيشگيري دهان از اهميت خاصي بر خواردار است .

پيرو اجراي برنامه كشوري كشوري بهبود سلامت دهان دانش آموزان دوره ابتدايي و با بررسي آخرين نتايج سيماي سلامت دهان كودكان ، مشخص گرديد كه كودكان 6 ساله در بدو ورود به دبستان 5 دندان شيري پوسيده مي باشند .

به عبارت ديگر مشخص مي شود زماني دندانهاي دائمي رويش مي يابد كه محيط دهان توسط 5 دندان شيري پوسيده ، آلوده گرديده است و با توجه به اينكه پوسيدگي يك بيماري عفوني قابل انتقال در محيط دهان مي باشد و در اين سن احتمال انتقال پوسيدگي از دندانهاي شيري به دندانهاي دائمي تازه رويش يافته ، بسيار مي باشد .

پوسيدگي ناشي از سندرم شيشه شيردر اين سن ظاهر مي شود ، بنابر اين بايد برنامه هاي آموزش ، پيشگيري و درماني براي كودكان زير 6 سال تدوين گردد و اهميت حفظ و نگهداري دندانهاي شيري براي عموم مشخص گردد .

همچنين بررسي ها نشان مي دهد كه 50 % كودكان ايراني عادت به مسواك زدن مرتب حد اقل يكبار ندارند و اين امر از ايجاد نتيج نا مطللوب در شاخصهاي بهداشت دهانو دندان در سنين بالاتر خبر مي دهد

پايين بودن آگاهي مادران از نحوه تميز نگهداشتن دندانها و عدم فعاليت پرسنل غير دندانپزشك در خصوص بهداشت دهانو دندان ، از جمله متخصصين پزشكي اطفال ، متخصصين زنان و زايمان ، ماماها ، پزشكان عمومي ، پرستاران ، آموزشگران بهداشت ، مشخص نبودن نحوه مراقبت هاي كودكان زير سه سال در خدمات ادغام يافته و نظام ثبت و ارائه گزارش ها ، عادات شير دهي نا مناسب ، عادات غذايي نا مناسب ، عدم وجود مداخلات پيشگيري كننده قبل از پوسيدگي دنداني از متغيرهاي تاثير گذار بر پوسيدگي دنداني در كودكان مي باشد .

همچنين عدم وجود مواد آموزشي فعال مادر و كودك در زمينه بهداشت دهان و نبودن استراتژي مشخص در مورد مصرف فلورايد در دوران كودكي ( زير 3 سال ) از جمله عوامل مفروض در ايجاد پوسيدگي دندان در اين گروه مي باشد . بنابر اين جهت ايجاد الگوي صحيح مي توان آموزش بهداشت دهانو دندان و پيشگيري از بروز بيماريهاي آن را براي گروه سني كودكان زير 6 سال شروع كرد و باورها و الگوي صحيح را در جامعه ترويج داد ، كه در نهايت كاهش مشكلات بهداشت دهانو دندان را در سنين بزرگسالي بدنبال خواهد داشت .

 دلايل انتخاب گروه سني زير 6 سال به عنوان گروه هدف به شرح زير مي باشد :

1-   آغاز رويش دندانهاي شيري از سن 6 ماهگي تا 5/2 سالگي مي باشد . به همين دليل پيشگيري ، تشخيص زود رس پوسيدگي و درمان آن در اين سنين بسيار مهم است .

2-   بسياري از عادات غلط دهاني و عادات غذايي نا مناسب (  مصرف مكرر مواد غذايي ) از كودكي شكل گرفته و به صورت يك عادت بهداشتي جزيي از طبيعت فرد شده و تا بزرگسالي ادامه مي يابد ، بنابر اين مي توان با آموزش مناسب ، عادات بهداشتي صحيح را در كودكان بصورتي ايجاد كرده كه اثرات ؟آن دائمي مي باشد .

 هدف كلي

 ارتقاء سطح سلامت دهان كودكان مهد كودكي

 اهداف اختصاصي

1-      افزايش آگاهي و بهبود رفتارهاي بهداشتي كودكان
2-      افزايش آگاهي و بهبود رفتاري والدين نسبت به سلامت دهانو دندان فرزندان خود
3-      افزايش آگاهي مديران و مربيان مهد كودك در زمينه بهداشت دهان
4-      4- كاهش جزء m  و افزايش جزء f  ( با تبديل جزء d به f  از مجموعه dmf  ) در كودكان تحت پوشش مهد كودكها
5-      كاهش پوسيدگي دندان در كودكان تحت پوشش مهد كودكها

 استراتژيها

 -          آموزش و توجيه ( مربيان مهد كودك ، والدين ، كودكان و پرسنل بهداشتي درگير در طرح )
-          هماهنگيهاي درون بخش و برون بخش
-          ارائه خدمات درماني
-          جلب مشاركت بخش خصوصي
-          نظارت ، پايش و ارزشيابي
اين طرح شامل سه بخش آموزش ، پيشگيري و درمان مي باشد .

بخش آموزش

برنامه اموزشي اولين قدم جهت ارتقاي سطح سلامت دهان است . اجراي برنامه هاي بهداشت دهانو دندان در مهد كودك موجب دسترسي به كودكاني مي گردد كه در مراحل اوليه رشد هستند .در اين زمان با آموزش مناسب علاوه بر تغيير الگوهاي رفتاري كودكان مي توانيم با ايجاد عادات و رفتار بهداشتي صحيح ، سلامت دهانو دندان را ارتقا دهيم . بهترين روش براي رسيدن به اين هدف مهم اين است كه آموزش ها  از طريق مربيان مهد كودك صورت گيرد . به اين منظور در هر مهد كودك دو نيروي اجرايي در نظر گرفته شده است . جها ارائه آموزش ها به كودكان ، ابتدا بايد آموزش ها توسط دندانپزشكان و بهداشتكاران دهانو دندان به مريبان مهد كودك منتقل گردد و سپس اين نيروها به آموزش كودكان و والدين آنها در مهد كودك مي پردازد .
 در اين طرح كودكان هفته اي يكبار آموزشهاي بهداشت دهانو دندان را بر اساس كتاب راهنماي كتاب راهنماي فعال آموزش كودكان ، اجراي فعاليتها ، سريال داستاني و ترانه هاي بهداشتي ياد مي گيرند .
علاوه بر آموزشهاي ياد شده كودكان پس از صبحانه و ناهار در مهد كودك ، دهانو دندان هاي خود را از مواد غذايي پاك نمايند .
 به منظور اثر بخشي آموزشها و جلب حمايت والدين در خصوص اجراي برنامه پيشگيري از بروز پوسيدگي دندان كودكان ، ماهيانه يك جلسه آموزشي براي والدين تشكيل مي گردد . در اين جلسات ، قبل از شروع آموزشها ، آزمون از والدين بعمل مي آيد .

 بخش پيشگيري :
 هدف اصلي در برنامه پيشگيري ، بيماريابي و ارائه روشهاي پيشگيري از بروز پوسيدگي مي باشد . در اين مرحله شناسنامه دهانو دندان كه حاوي اطلاعات فردي كودك ، معاينات اوليه توسط مربي ، معاينات دندانپزشك و بروشور اطلاعات اوليه بهداشتي مي باشد ، براي هر كودك تشكيل مي گردد .
بر اساس اطلاعات موجود در شناسنامه دهانو دندان كودك ، نيازهاي درماني موارد خاص مشخص شده و سپس كودك به دندانپزشك  ارجاع داده مي شود . پس از خاتمه ، شناسنامه در مهد كودكها و در پرونده كودك نگهداري مي شود .
 استفاده منظم از تركيبات فلورايد باعث كاهش شيوع پوسيدگي مي گردد . در اين روش متناسب با رده سني كودك از فلورايد تراپي با وارنيش فلورايد و ..... صورت مي پذيرد .

 بخش درماني :
جهت حل مشكلات درماني در مراكز بهداشتي درماني وابسته به وزارت بهداشت درمان آموزش پزشكي ، تعرفه اي خاص براي گروه هدف در نظر گرفته شده است كه بر اساس آن كودكان ارجاع شده مي توانند با هزينه اندكي خدمات مورد نياز را دريافت كنند

6-طرح سنجش سلامت  دهان  دانش آموزان پايه اول دبستان

 به دليل ساختار جمعيتي خاص ، قشر عظيمي از جمعيت كشور ما را دانش آموزان تشكيل مي دهند . مراقبت هاي سلامتي دانش آموزان تا قبل از تدوين شناسنامه سلامت دانش آموز توسط مربيان ، كاردان هاي بهداشتي و بهورزان در قالب فرم مراقبت هاي بهداشتي درماني دانش آموز دختر و پسر و دفتر معاينات دانش آموزي براي دوره ابتدايي و راهنمايي و در ابتداي ورود به دوره ابتدايي با همكاري سازمان آموزش و پرورش استثنايي تحت عنوان طرح سنجش در پايگاه هاي سنجش و با فرم مخصوص انجام مي شده است .

 دستورالعمل نحوه تكميل فرم هاي ثبت وضعيت سلامت دهان

1-      بخش ارزيابي مقدماتي
وضعيت سلامت دهان:
 در اين بخش مراقبت سلامت ( مربي بهداشت ) پس از معاينه دهان كودك  پوسيدگي دندان ، لثه متورم و دندانهاي كشيده و پر شده  را ثبت مي نمايد
در صورت رويش دندان 6 دانش آموز بايستي به دندانپزشك / بهداشتكار دهان ارجاع گردد
      2 -      اختلات / بيماريهاي كه از نظر دندانپزشك مهم است
 دندانپزشك بيماريهايي را كه در شناسنامه آورده شده در خصوص دانش آموز بررسي و در صورت وجود هر يك از آنها ثبت مي گردد .
 3-      ثبت خدمات دندانپزشكي مورد نياز 
دندانپزشك  در مراجعه دانش آموز به دندانپزشكي يا واحد بهداشت دهان خدمات دندانپزشكي  مورد نياز را ثبت مي نمايد ( ترميم ، كشيدن ، پالپاتومي ، فيشورسيلنت ، جرمگيري ، فلورايد تراپي )
 4- شرح خدمات دندان پزشكي انجام شده
دندانپزشك نوع خدمت ارائه شده را با نام و نام خانوادگي خود با ذكر تاريخ در فرم ثبت مي نمايد .


Tags: بهداشت دهان, سلامت دهان, DMFT
تعداد نمایش ها: 17916
منبع: 
دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

بازگشت به فهرست


 
مطلب خود را بنویسید*
:) ;) :D 8) :( :| :\ :cry: :evil: :o :oops: :{} :?: :!: :idea:
محافطت در مقابل اسپم (کپچا)
بارگذاری تصویر
 

مدیریت، سیاست، حقوق، معماری، اقتصاد، بیمه،...
آموزش، کاریابی، رایانه، وب،...
ورزش، تغذیه، بهداشت حرفه،...
پزشکی، اورژانس، دارو، روان،،...
مذهب، هنر، تاریخ،...